W tym artykule wyjaśniamy:

• co może zostać „zabrane” (i w jakim trybie),
• czym naprawdę jest utrata dobrej reputacji,
• jakie są typowe punkty zapalne prowadzące do sankcji,
• jak wygląda postępowanie i jak przygotować obronę,
• oraz co o tym wszystkim mówią podstawy prawne.

Najpierw zróbmy porządek w pojęciach: „licencja”, „zezwolenie na wykonywanie zawodu” i „zawieszenie wykonywania transportu”

W języku branżowym często wszystko nazywa się „licencją”, ale prawnie i praktycznie, to różne konstrukcje:

A. Zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego (warunki wykonywania zawodu)

To podstawa. Uprawnienie do bycia przewoźnikiem w rozumieniu prawa UE. Wymagania obejmują m.in. dobrą reputację. Podstawą jest rozporządzenie (WE) nr 1071/2009, które określa warunki dostępu do zawodu (art. 3) i zasady oceny dobrej reputacji (art. 6). Samo zezwolenie uprawnia do wykonywania przewozów krajowych (tzw. krajówka).

B. Licencja wspólnotowa (międzynarodowy przewóz drogowy)

W prawie krajowym wskazuje się wprost, że licencję wspólnotową wydaje się przedsiębiorcy posiadającemu zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego. Takie zezwolenie uzyskuje się w starostwie lub podczas wnioskowania o licencję wspólnotową.

C. Zawieszenie wykonywania transportu drogowego (to nie zawsze sankcja)

Dodatkowo istnieje instytucja zawieszenia wykonywania transportu drogowego. W praktyce wykorzystywana, np. gdy firma czasowo nie prowadzi przewozów. Limit: łącznie do 36 miesięcy w okresie kolejnych 10 lat, liczonych od uzyskania licencji lub zezwolenia.

Ta triada jest kluczowa, bo obrona i skutki są inne, gdy mówimy o:

• cofnięciu licencji (typowo sankcja w krajowej ustawie o transporcie drogowym),
• utracie dobrej reputacji (warunek wykonywania zawodu w reżimie UE),
• oraz zawieszeniu wykonywania transportu (instrument organizacyjny, a niekoniecznie kara).

D. Jeszcze możemy wymienić:

Cofnięcie licencji: kiedy organ może to zrobić (i jakie są skutki)

Kluczowe znaczenie ma ustawa o transporcie drogowym oraz jej regulacje o cofnięciu licencji. Art. 15 u.t.d. opisuje przesłanki cofnięcia (m.in. niespełnianie wymagań, rażące naruszenia warunków licencji, określone zachowania organizacyjne).

W perspektywie operacyjnej warto pamiętać, że cofnięcie licencji oznacza zwykle:

• natychmiastową konieczność przebudowy modelu działania (czasem wprost wstrzymania przewozów),
• ryzyka kontraktowe i finansowe,
• obowiązki zwrotu dokumentów licencyjnych.

Utrata dobrej reputacji – co to właściwe oznacza?

Dobra reputacja nie jest oceną wizerunkową. To wymóg prawny wykonywania zawodu przewoźnika drogowego. W prawie UE jej ramy wyznacza rozporządzenie 1071/2009, a punkt ciężkości leży w naruszeniach (ale także braku nadzoru nad naruszeniami). Może to prowadzić do wniosku, iż przedsiębiorca nie spełnia warunku reputacyjnego, czyli po prostu nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu przewoźnika drogowego.

Jakie naruszenia prowadzą do utraty dobrej reputacji?

Najczęściej będą to wszystkie naruszenia oznaczone jako NN (najpoważniejsze naruszenia), zgodnie z klasyfikacją Rozporządzenie Komisji (UE) 2016/403, np.:

• brak badań technicznych,
• usterki zakwalifikowane jako niebezpieczne,
• najpoważniejsze przekroczenia dmc,
• brak wymaganego tachografu,
• nieuprawniona ingerencja w tachograf,
• manipulowanie danymi z tachografu,
• najpoważniejsze przekroczenia czasu jazdy.

Również prawomocny wyrok skazujący wydany przeciwko członkowi zarządu lub przedsiębiorcy może skutkować utratą dobrej reputacji.

Najważniejszy sprawdzian: test proporcjonalności

Rozporządzenie 1071/2009 przewiduje wprost, że jeżeli właściwy organ uzna, iż utrata dobrej reputacji byłaby nieproporcjonalnym środkiem, może zdecydować, że reputacja pozostaje nienaruszona. Oznacza to, że możemy czuć się bezpiecznie, ale tylko do czasu kolejnego naruszenia.

Co istotne, przewoźnik musi wykazać incydentalność zdarzenia i wdrożenie realnych środków naprawczych. Pierwsze pismo i argumentacja są decydujące w sprawie.
W praktyce nie chodzi tylko o to, by zaprzeczać, że coś się wydarzyło, tylko by udowodnić, że przedsiębiorca:

1. 1. kontroluje procesy,
2. 2. reaguje na naruszenia,
3. 3. eliminuje przyczyny,
4. 4. i utrzymuje system zgodności w sposób trwały.

Organ weźmie również pod uwagę ilość stwierdzonych naruszeń, interes społeczny kontynuacji działalności oraz opinię polskiej organizacji o zasięgu ogólnokrajowym, o ile przewoźnik jest jej członkiem.

Skutki utraty dobrej reputacji

Jeśli przewoźnik nie zdoła wykazać, że podjął wszystkie niezbędne czynności do zapewnienia prawidłowej organizacji i dyscypliny pracy, a organ stwierdzi, że utrata dobrej reputacji stanowić będzie proporcjonalną reakcję za popełnione naruszenia – nastąpi zawieszenie zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego.
W okresie zawieszenia zezwolenia, przewoźnik nie może wykonywać operacji transportowych, a ich wykonywanie będzie równoznaczne z wykonywaniem przewozu bez zezwolenia (12.000 zł kary).

Czy można odzyskać dobrą reputację?

Tak, utrata dobrej reputacji nie oznacza, że została ona utracona na zawsze. Dobra reputacja zostaje niejako przywrócona po zastosowaniu środka rehabilitacyjnego, który zazwyczaj polega na:

• zatarciu skazania lub
• upływu czasu od nałożenia sankcji (grzywny).

Postępowanie krok po kroku: gdzie firmy się pogrążają

Typowy przebieg jest dość powtarzalny:

1. kontrola/ustalenia,
2. wszczęcie postępowania,
3. wezwania do wyjaśnień i dokumentów,
4. ocena materiału,
5. decyzja,
6. środki zaskarżenia.

Najczęstszy błąd polega na składaniu wyjaśnień w stylu: to wina kierowcy / jednorazowe / przepraszamy, bez:

• uporządkowanej osi czasu,
• dokumentów potwierdzających nadzór,
• i planu naprawczego z dowodami wdrożenia,
• zbagatelizowanie postępowania o naruszenie zaklasyfikowane jako NN

Jak przygotować się do postępowania

Jeśli przychodzi pismo o wszczęciu postępowania lub wezwanie do wyjaśnień, to jest moment na trzy równoległe działania:

1) Zabezpieczenie materiału

Zbierz wszystko, co może stać się dowodem: dokumenty rozliczeniowe, zapisy, zestawienia, potwierdzenia szkoleń, wewnętrzne kontrole, polecenia służbowe, działania korygujące.

2) Ustalenie spójnego stanu faktycznego

Nie dopowiadaj historii i nie składaj deklaracji, których nie będziesz w stanie później udowodnić. W sprawach transportowych wiarygodność jest często równie ważna jak same przepisy.

3) Plan naprawczy + dowody wdrożenia

Najmocniejsza pozycja procesowa pojawia się wtedy, gdy firma może pokazać:przyczynę → działanie korygujące → działanie zapobiegawcze → kontrolę skuteczności.

Jak budować obronę: dwa decydujące filary

Filar I: argumentacja prawna i dowodowa

• wykazanie błędów w ustaleniach,
• wykazanie braku systemowości naruszeń,
• logiczne skorelowanie faktów z dokumentami,
• konsekwentne wnioskowanie dowodowe.

Filar II: argumentacja reputacyjna (compliance)

W szczególności przy ryzyku utraty dobrej reputacji, Twoja obrona powinna wykazać, że przedsiębiorstwo realnie spełnia warunki wykonywania zawodu określone w rozporządzeniu 1071/2009, a ewentualne konsekwencje reputacyjne stanowiłyby nieproporcjonalną reakcję w rozumieniu art. 6 tegoż rozporządzenia.

To w końcu zawieszenie licencji czy cofnięcie licencji?

Przymusowe zawieszenie licencji ma miejsce zazwyczaj jako skutek utraty dobrej reputacji. Następuje ono do czasu zastosowania środka rehabilitacyjnego (zazwyczaj zatarcia skazania lub wykonania orzeczonej kary).

Cofnięcie licencji następuje natomiast najczęściej w przypadku:

• rażącego naruszenia warunków wykonywania działalności transportowej oraz
• rażącego naruszenia przepisów dotyczących czasu pracy lub kwalifikacji kierowców.

Przy czym nie chodzi tutaj o pojedyncze przypadki, lecz o sumę naruszeń i ich powtarzalność jako powtarzającego się działania sprzecznego z prawem.

Organ może poprzestać na wydaniu ostrzeżenia o naruszeniu przepisów. Wtedy już wiemy, że jesteśmy na świeczniku i musimy się pilnować, bo w przypadku kolejnego bardzo poważnego naruszenia, organ może czasowo cofnąć wypisy z licencji i zawiesić wydawanie nowych.

Jeżeli dostałeś pismo o wszczęciu postępowania w sprawie naruszenia zaklasyfikowanego jako NN lub w przedmiocie dobrej reputacji, decydujące znaczenie mają: terminy, jakość pierwszych wyjaśnień i materiał dowodowy. W praktyce to one przesądzają, czy sprawa zostanie potraktowana jako incydent do naprawy, czy jako systemowy model naruszeń prowadzący do cofnięcia uprawnień.

Autor: Marek Kliś Radca Prawny www.prawniktransportowy.pl